Als de uitsluitingsclausule te ver doorschiet
Monique verkrijgt via legaat vanuit de nalatenschap van haar oma Marjan een woning van € 350.000 tegen inbreng van waarde. In haar testament had Marjan een harde uitsluitingsclausule opgenomen. Monique financiert dit legaat met een bancaire lening. Zij is in algehele gemeenschap van goederen gehuwd met Roel. Door de harde uitsluitingsclausule valt de woning in het privévermogen van Monique. Monique is blij met de woning maar niet met de situatie. De wet bepaalt dat een harde uitsluitingsclausule verhindert dat een erfenis of gift in de gemeenschap valt. Dat geldt niet alleen voor het geërfde goed, maar ook voor de daaraan verbonden schuld.
Voor de financiering van het legaat klopt Monique aan bij de bank, die als voorwaarde stelt dat Roel meetekent. Voor Roel kleeft aan deze situatie van hoofdelijke aansprakelijkheid een belangrijk risico. Hij is namelijk wel aansprakelijk voor de hypotheekschuld, hetgeen consequenties heeft als de woning onder water komt te staan. Daarentegen deelt hij niet in de waardestijging van de woning.
Estate planning: hoe het anders kan
Hierna worden drie situaties aangestipt, waarin estate planning tot verschillende resultaten leidt.
- Situatie 1: Marjan is al overleden, terwijl de erfgenamen de woning wel aan Monique en Roel willen verkopen. Monique kan het legaat dan verwerpen, waarna zij en Roel de woning samen kopen. Het nadeel is dat dit overdrachtsbelasting meebrengt, maar het voordeel is dat de woning in de huwelijksgemeenschap valt.
- Situatie 2: Stel, Marjan is nog in leven. Als zij de verschuldigdheid van overdrachtsbelasting voor Monique en Roel wil voorkomen, kan zij notarieel laten vastleggen dat zij de woning via legaat aan Monique wil doen toekomen. Ook kan zij laten vastleggen dat de uitsluitingsclausule niet geldt voor de woning. In zijn algemeenheid zou ook een insluitingsclausule het doel kunnen dienen, als Monique en Roel na 1 januari 2018 gehuwd zouden zijn.
- Situatie 3: Stel, Marjan leeft nog. Zij kan in haar testament laten opnemen dat zij de woning aan Monique en Roel samen wil legateren, zodat deze na Marjans overlijden ook gezamenlijk eigendom wordt van hen. Uiteraard kleeft hier een groot risico aan als de relatie (voortijdig) eindigt, anders dan door overlijden.
Tip
Een standaard uitsluitingsclausule ligt voor de hand en lijkt onschuldig. Helaas kan in de praktijk blijken dat de uitwerking ervan niet aansluit bij de persoonlijke situatie van de verkrijger. Om dit te voorkomen, kan het een oplossing zijn om deze clausule weg te laten, of een insluitingsclausule op te nemen.